Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ

• Câu tục ngữ này có nhiều cách hiểu khác nhau.
• Cách 1: hai vế này đối lập nhau như nhiều câu khác:
• - gần mực thì đen, gần đèn thì sáng
• - ở bầu thì tròn, ở ống thì dài.

  Tay quai Là tay chống nạnh như hình ảnh quai xanh, quai nồi, tức tay không làm việc nên mới không có ăn, miệng đói trễ ra.

• Nghĩa câu này giống câu:
• Có làm thì mới có ăn,
• Không dưng ai dễ mang phần đến cho.
• ở cuốn \'sách giáo viên, tiếng việt 5, tập ii\' cũng giảng theo cách này.
• Cách 2: ông nguyễn đức khuông (trong tạp chí giáo viên và nhà trường, số 13 - năm 2000 cho rằng quai là từ hán việt.)

  Hán việt từ điển của đào duy anh giải nghĩa \'quai là trái, hai bên không hợp nhau\'. Từ đó, hiểu tay quai là tay hai bên không đồng bộ nhịp nhàng. Tay quai là tuy vẫn làm nhưng làm cầm chừng, làm hời hợt, vừa làm vừa chơi nên cũng dẫn đến việc đói trễ miệng. Sở dĩ ông hiểu theo cách này có câu tục ngữ còn vế ba:

• Tay làm hàm nhai
• Tay quai miêng trễ
• Tay để miệng không.
• Về cách hiểu 2, chúng tôi xin trình bày thêm để bạn đọc tham khảo. Theo ý riêng tôi, các từ trên đều là từ thuần việt chẳng lẽ nhân dân ta lại đưa từ quai (từ gốc hán) vào đây. Tôi cho rằng giải thích trong việt – pháp từ điển của génnibrel là đúng: quai: negligent, paresseux (lười nhác). Còn vế 3, nếu nhắc lại ý vế 2 cũng để nhấn mạnh thêm mà thôi.

• Có làm thì mới có ăn; nên tự lập, tự làm nuôi mình, không nhờ vả ai.

• Làm đến đâu ăn hết đến đấy, không có dư dật, dự trữ; có làm thì mới có ăn.

Nguồn tham chiếu: Theo Từ điển Thành ngữ & Tục ngữ Việt Nam của GS. Nguyễn Lân – Nxb Văn hóa Thông tin tái bản 2010, có hiệu chỉnh và bổ sung; Từ điển Thành ngữ và Tục Ngữ Việt Nam của tác giả Vũ Thuý Anh, Vũ Quang Hào…

Từ điển thành ngữ, tục ngữ,... Việt Nam

"... ngôn ngữ của người miền quê, nhất là những cụ già không phải "quê mùa" như trước đây mọi người vẫn tưởng, mà trái lại, rất văn vẻ, có nhiều màu sắc, nhiều hình tượng. Chính là vì trong những câu chuyện hàng ngày, bà con thường sử dụng những thành ngữ, tục ngữ là cái vốn vô cùng phong phú, vô cùng quý giá của tiếng nói dân tộc, được truyền miệng tư đời này sang đời khác." - GS. Nguyễn Lân.

Hiểu và vận dụng linh hoạt thành ngữ, tục ngữ và các tình huống cụ thể sẽ giúp chúng ta biết nói đúng và viết đúng, để có thể tiến tới nói hay và viết hay. Sự ra đời của cuốn từ điển này không nằm ngoài mục đích đó. Cuốn sách này sẽ giúp các bạn hiểu hơn nội dung cụ thể của từng thành ngữ, tục ngữ; để trên cơ sở đó, vừa bổ sung kiến thức, vừa vận dụng vào cách nói, cách viết của mình được trong sáng hơn, hiệu quả hơn. Dựa trên nguồn tư liệu phong phú trong thực tế của các tác giả, đây một Phần mềm Từ điển thành ngữ, tục ngữ Việt Nam. Như một cuốn từ điển di động phong phú, đa dạng, có tính năng lưu lại những câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ,...